UZLAŞTIRMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

30 Mayıs 2025 Cuma

1. GİRİŞ

Uzlaştırma ile ilgili sorunlar ve çözüm önerilerine geçmeden önce Uzlaştırma Daire Başkanlığı’nın özellikle son 5 yılda yaptığı güzel çalışmalara aşağıdaki aşağıda birkaç örnek vermek isterim:

• Uzlaştırma ile ilgili eğitici eğitiminin yapılması,
• Eğitim ile ilgili nitelikli dokümanların hazırlanması, 
• Uzlaştırma eğitimlerinin planlı bir şekilde yürütülmesi, 
• Tüm adliyelerde uygulama birlikteliğinin sağlanması yönünde çalışmalar yapılması, 
• Uzlaştırmacılar, savcılar ve büro personelinin benzer eğitimlere tabi tutulması,
• Nitelikli yenileme eğitimi yapılması,

Bu oturum vesilesiyle Ceza İşleri Genel Müdür yardımcısı Orhan Cuni Beye, Uzlaştırma Daire Başkanı Merve Özcan hanıma Uzlaştırma Kurumu ile ilgili çalışmaları sebebiyle tebrik ederim. 

Bu çalışma: Ankara, İstanbul, İzmir, Adana, Konya, Muğla İllerinde görev yapan uzalaştırmacı meslektaşlardan alınan geri bildirimler çerçevesinde hazırlandı. Bu sebeple bu sunuma katkısı sebebiyle başta Uzlaştırmacı Av. Nazlı Özlem Atmaca olmak üzere, katkı sunan tüm meslektaşlara teşekkür ederim.

1. UZLAŞTIRMA TOPLANTI (MÜZAKERE) ODALARI KONUSU: 

1. PROBLEMİN TESPİTİ:

(Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği Md:35)

“Uzlaştırmanın yapılacağı yer ve zaman

MADDE 35 – (1) Uzlaştırma müzakereleri;

a) Adliye binalarında uzlaştırma müzakereleri için oda tahsis edilmişse bu yerlerde,

b) Kamu kurum ve kuruluşlarında bu amaçla ayrılan yerlerde,

c) Tarafların kabul etmesi şartıyla uzlaştırmacının faaliyetlerini yürüttüğü büroda,

ç) Tarafların menfaatlerine uygun, kendilerini huzurlu hissedecekleri güvenli bir ortamda veya taraflarca kabul edilen bu işe uygun başka yerlerde, gerçekleştirilebilir.

(2) Uzlaştırma müzakerelerinin adliye binalarında gerçekleştirilmesi hâlinde toplantı odalarının düzenlenmesi, gerekirse güvenliğinin sağlanması, uzlaştırma toplantıları için tahsis sıra ve saatlerinin belirlenmesi Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yerine getirilir.”

1. 2023 yılına ilişkin uzlaştırma istatistikleri şu şekildedir:[1]

488.958 adet, uzlaştırma bürosuna gönderilip işlemleri biten toplam dosya sayısıdır.

225.027 adet dosyada uzlaştırma süreci olumlu sonuçlanmıştır. (oran %46,02)

45.182 adet dosya müzakere aşamasında olumsuz sonuçlanmıştır. (oran %9,25)

218.749 adet dosya  uzlaşma teklifi aşamasında olumsuz sonuçlanmıştır. (oran %44,73)

1. Alternatif bir uyuşmazlık çözüm yolu olan uzlaştırmanın, bu kurumun felsefesine ve ruhuna uygun mekânlarda yapılması, kurumun başarısı açısından önem taşımaktadır. Uzlaştırmacı meslektaşlardan aldığım geri bildirimlerin ilk sırasında, uzlaştırma toplantı odaları ile ilgili konu var. Gelen geri bildirimler; toplantı odalarının bazı adliyelerde yeterli sayıda olmadığı, bazı adliyelerde ise toplantı odalarının fiziki şartlarının iyileştirilmeye muhtaç olduğu yönündedir. Örneğin Ankara adliyesinde 10 civarında toplantı odası mevcuttur. Geçmişe göre bu iyi bir sayıdır. Ancak, odaların ses yalıtımının iyi olmaması, yan odada konuşulanların duyulması, hem gizlilik konusunda sıkıntı yaratabilmekte, hem de verimli bir görüşme yapılmasını zorlaştırmaktadır.
2. Ayrıca toplantı odalarının standart 3 kişilik olması, çok taraflı dosyaların toplantısının burada yapılmasına engel teşkil etmektedir.
3. Adliye toplantı odaları ile ilgili bir diğer konu, bu odaların sadece mesai saatlerinde kullanılabilmesidir. Oysa dosyaların tarafları bazen iş çıkışı ya da hafta sonu görüşmeyi talep etmektedir. Ayrıca uzlaştırmacıların önemli bir kısmının devlet memuru olması, mesai saatlerinde çalışıyor olmaları, yine mesai sonrası ya da hafta sonu toplantı odası kullanılması ihtiyacını doğurmaktadır. Bu konudaki zorluklar, uzlaştırmacıların uygun olmayan mekânlarda taraflarla görüşmeleri sonucunu doğurabilmektedir.
4. Bir kamu kurumunda çalışmakta olan uzlaştırmacıların çalıştıkları kurumlarda uzlaştırma görüşmelerini yapabilecekleri bir toplantı odası olmaması, adliyedeki toplantı odalarının ise mesai saatleri dışında kapalı olması, bir problemdir.
5. ÇÖZÜM ÖNERİSİ  : 
6. Uzlaştırma toplantı odalarının adliye dışına çıkarılması önerisi: Adliye dışında, sırf uzlaştırma görüşmelerinin ve uzlaştırma ile ilgili diğer işlerin yapılacağı, sadece uzlaştırmacılara tahsis edilmiş bina/lar yapılması çözüm olacaktır.
7. Projeler geliştirilmek suretiyle, arabuluculuk merkezlerinin kullanılması önerisi: Türkiye’de şu anda 300 civarında arabuluculuk merkezi bulunmaktadır. Türkiye’nin her ilinde en az bir merkez vardır. Bu merkezler, tarafların bir araya gelip müzakereler yapmaları için özel olarak düzenlenmiştir. Bu merkezler aynı zamanda meslektaşların bilgi ve deneyimini paylaşabilecekleri birer okul işlevi de görmektedir. Projeler geliştirilmek suretiyle arabuluculuk merkezlerinin uzlaştırma görüşmeleri için kullanılması, hem ekonomik zorluk yaşayan merkezleri rahatlatacak hem de bu konunun ekonomik yoldan nitelikli bir şekilde çözümüne katkı sunacaktır.
8. Uzlaştırma toplantı odalarının adliyelerde olması güvenlik konusunda büyük rahatlık sağlamaktadır. Ancak, istisnalar hariç Türkiye’deki tüm adliyeler fiziki mekân problemi yaşadıklarından dolayı, bu odalar adliyelerin içinde olduğu sürece, bu konuda nitelikli bir hizmet alınması söz konusu olmayacaktır. Uzlaştırmanın adliye dışı alternatif bir çözüm yolu olması sebebiyle, toplantı odalarının adliye dışına çıkarılması, yapılan işin ruhuna daha uygun olacaktır.

1. UZLAŞTIRMA ÜCRETLERİ İLE İLGİLİ KONULAR
2. PROBLEMİN TESPİTİ:

Bu yıl uzlaştırma ücretlerine yapılan artış miktarı, uzlaştırma savcılarınca ücret takidrinde genellikle asgari had üstünden ücretlerinin belirlenmesi, ücretlerin geç yatması, hangi dosyanın ücretinin yatırıldığının anlaşılamaması, problem olarak meslektaşlar tarafından bildirilmiştir.

2. ÇÖZÜM ÖNERİSİ  : 

Bu yıl uzlaştırma ücretlerine %48 oranında zam yapıldı. Bu artış oranını az bulan meslektaşlar olduğu gibi yeterli bulan meslektaşlar da oldu.   Benzer tarifeler ile kıyasladığımızda, uzlaştırma ücretleri rakam olarak makul düzeyde görünmektedir. Örneğin 2024 yılı bilirkişilik ücret tarifesine baktığımızda, Sulh hukuk Mahkemeleri için ön görülen ücret 1.100 TL, Asliye Hukuk Mahkemeleri için öngörülen ücret 1.820 TL’dir.   2024 yılı arabuluculuk ücret tarifesinde, anlaşmama halinde devler tarafından arabulucuya ödenecek ücret İş Hukuku ve Tüketici Hukuku Uyuşmazlıklarında 2.080 TL’dir. Uzlaşma sürecinin müzakere aşamasında sonuçlanması ve ya sürecin uzlaşma ile sona ermesi halleri için ön görülen ücretler benzer tarifelerle kıyaslandığında, makul düzeyde görünmektedir.

Bununla birlikte uzlaşmanın teklif aşamasında kalması durumu için tarifede öngörülen (590 TL ile 885 TL arasındaki )ücretin arttırılması faydalı olacaktır. Bu rakamlar düşük kalmıştır.

Meslektaşlardan gelen geri bildirimler, uzlaştırma savcılarının ücret aralığındaki alt sınırdan ya da alt sınıra yakın bir rakamı, ücret takdir ettikleri yönündedir. Uzlaştırma ücreti ile ilgili alt ve üst sınırlar, daha dar tutulmalıdır. Ya da ücret aralığı kaldırılarak dosyanın sonucuna göre standart bir ücret düzenlemesi getirilmelidir.

“Uzlaştırma sürecinin teklif aşamasında olumsuz sonuçlanması” durumunda ödenecek ücret, diğer ihtimallerde olduğu gibi kişi sayısına göre kademeli olarak düzenlenmelidir. Süreç teklif aşamasında kalsa bile, örneğin 2 taraflı dosyaya nazaran, 7 taraflı dosya için harcanan mesai çok daha fazladır. Dolayısıyla bu ücretin de kişi sayısına göre kademeli olarak düzenlenmesi gerekmektedir.

1. SEGBİS ODALARININ KONUSU: 
2. PROBLEMİN TESPİTİ:

Segbis görüşme odalarının, özellikle Ankara, İstanbul, İzmir gibi illerde ihtiyacı karşılamaktan uzak olması, bir sorun olarak bildirilmiştir.

2. ÇÖZÜM ÖNERİSİ  :

Her adliyede ihtiyaca göre sırf uzlaştırmacılara tahsis edilmiş olan birden fazla segbis odasının olması ve bu odalarda görevli bir teknik personelin bulunması, çözüm olacaktır.

22. UZLAŞTIRMA TEKLİF FORMU İLE İLGİLİ KONU
23. PROBLEMİN TESPİTİ:

Uzlaşma teklif formlarının ikinci sayfasında bulunan “kabul ediyorum”, “kabul etmiyorum”, “üç gün içinde kararımı bildireceğim” bölümlerinin kafa karışıklığına neden olması; müzakere aşamasına geçilmiş olsa bile uyuşmazlık taraflarının uzlaşmak istemedikleri zaman “kabul etmiyorum” seçeneğini işaretlemek istemeleri, dolayısıyla tarafların müzakere yapmasına rağmen “kabul etmiyorum” seçeneğini işaretlemesi neticesinde, uzlaştırmacının sanki müzakere yapılmamış gibi ücretinin tarifedeki en düşük rakamlardan ödenmesine sebebiyet vermesi, problem olarak bildirilmiştir.

Uzlaşma teklifinin asile yapılmasının zorunlu olması, uygulamada bazı zorluklar yaratmaktadır. Özellikle ünlü kişilerin olduğu dosyalarda bu problem mevcuttur. Ancak bu uygulama uzlaştırmanın ruhuna uygun olması ve büyük oranda kabul görmesi sebebiyle, devamı faydalı olacaktır.

2. ÇÖZÜM ÖNERİSİ  :

Formun isminin “Uzlaştırma Müzakerelerine Davet Formu” ya da buna benzer bir isim olması, fayda sağlayacaktır.

Uzlaşma teklifinin asile yapılmasının zorunlu olması, uzlaştırmanın ruhuna uygundur.  Bu uygulamanın büyük oranda kabul görmesi sebebiyle, devamı faydalı olacaktır.

1. TEBLİGAT İLE İLGİLİ PROBLEMLER;

A.        PROBLEMİN TESPİTİ:

Uzlaştırma bürosu aracılığıyla tebligat ile yapılan uzlaştırma teklifinin, tebligat parçasının dosyaya takılmasının uzlaştırmacıdan istenmesi, tebligat sayısının çok fazla olması sebebiyle bu işin uzlaştırmacılar için angaryaya döndüğü, şeklinde geri bildirimler mevcuttur.

2. ÇÖZÜM ÖNERİSİ  :

Uzlaştırma sürecinde tebligat işlemlerini yapma yetki ve görevi uzlaştırma savcılığı makamına aittir. Tebligat yapıldıktan sonra tebligat parçalarının uyap sistemine taranması ve yine tebligat parçasının dosyaya takılması, söz konusu makamın personeli tarafından yapılmalıdır.

1. KAMU ÇALIŞANLARININ UZLAŞTIRMACILIK YAPMASINDAN KAYNAKLI PROBLEMLER;
2. PROBLEMİN TESPİTİ:

Yargılama sürecinin bir parçası olan uzlaştırmada hukuk fakültesi mezunları dışındaki kamu personelinin de uzlaştırmacı olması değişik problemleri beraberinde getirmektedir.(uzlaştırmacıların mesai saatleri içinde taraflarla görüşme yapması, uzlaştırma görüşmelerindeki gizlilik, tarafsızlık, eşitlik gibi şartlara uyulmadan yapılan görüşmelerde tarafların çoğunlukla konuyu anlamaması, hukuk fakültesi mezunlarının sayısının fazlalığı ve genç avukatların iş bulmadaki güçlüğü dikkate alındığında, uzlaştırmacı olma hakkının sadece hukuk fakültesi mezunlarına verilmesinin gerekliliği, problem olarak bildirilmiştir.

2. ÇÖZÜM ÖNERİSİ  :

Sicile kayıtlı uzlaştırmacıların kazanılmış hakları korunmak suretiyle, yeni alınacak uzlaştırmacılar için hukuk fakültesi mezunu olma şartı getirilmesi, bu yönde yasal düzenleme yapılması, faydalı olacaktır.

1. DİĞER BAZI KONULARDAKİ ÖNERİLER
2. Uzlaştırmacılara yönelik toplu mesaj sistemi kurulması konusu: Uzlaştırmadaki güncel gelişmeler, süreçte yapılan yanlışlar, dairenin önerileri toplu SMS yolu ile tüm uzlaştırmacılara gönderilmesi, uygulama birlikteliği sağlanması açısından faydalı olacaktır.
3. Uzlaştırmacıların dosya alabileceği savcılıklar listesinin Uzlaştırma Portala eklenmesi ve böylelikle uzlaştırmacıların sadece dosya alabileceği savcılıkları seçmesine imkân tanınmalıdır.
4. Uzlaştırmacıların karşılaştıkları problemleri iletebilecekleri whatsap hattı, mail adresi ya da telefon hattı olmalıdır.